گفتگوی روزنامه کردستان راپورت با اقای عثمان جعفری

11-May-2008 01:10:00
عوسمان جەعفەری: ئەوەی پەژاك دەیكات لەبەژەوەندی ئێرانە و زەرەر لەگەلی كورد دەدات

سازدانی:هیلال ئیبراهیم

 

كوردستان راپۆرت: بۆچی كێشەی پەكەكە و هەرێمی كوردستان پەرەی سەندووە و هەندێكجار ئاستێكی نێودەوڵەتیشی وەرگرتووە؟

عوسمان جەعفەری: خوێندنەوەی ئێمە لەسەر ئەو بارودۆخەی كە ئێستا هەیە لەناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، یان كێشەی كوردو مەسەلەی پەیوەندیدار بەكێشەی كورد، سیستمی نوێی جیهانی كەئەمریكا بەڕێوەبەرایەتی دەكات و ئەو پرۆسەیەی كە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گەورە كە زۆر شت و ئاڵوگۆڕی گەورە لەنێو خۆیدا دەگرێتەبەر، قورسایی كوردە، هەرچەند زۆر كەس پێیوایە كە ئاستەنگی زۆر گەورە لەبەرامبەر ئەم پرۆسەیەدا هەیە، بەڵام تا ئەمڕۆش پێموانییە ئاستەنگی زۆر گەروە و جدی هاتبێتە پێش ئەم سیستمی نوێی جیهانییە، لەنێو ئەم سیستمی نوێیە كە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دادەڕێژرێت، كورد بریتییە لەگرنگترین لایەنەكان و بەبێ كورد پێموانییە ئەو پڕۆژەیە تەواو بێت و سەقەتە، پێشموانییە كە ئەوانەی ئەم پڕۆژەیە دەبەن بەڕێوە دەیانەوێ كۆتایی پێبێنن، واتە كورد فاكتەرێكی ئەساسییە لە بەدیهێنانی ئەو پڕۆژەیە لە رووی جوگرافیا و نفوس و رابردووی ستراتیژی و جیۆپۆلۆتێكی كورد و تەبیعەتی جوگرافیای كوردستان وایكردووە كە كورد هەروەكو عەرەب، فارس و تورك بەشێكی گرنگە لەم پڕۆژەیەدا، ئێستا دەبینین دوو كێشەی زەق و گەورە سەدەیەكە ناوچەكەی بەخۆیەوە سەرقاڵ كردووە. پێموایە ئەوە ماوەتەوە بۆ داڕشتنی سیستمی نوێی ناوچەكە، ئەم دوو كێشەیە دەبێت چارەسەر بكرێت، ئەویش كێشەی فەڵەستین و كوردە كە بەبێ چارەسەركردنی ئەم كێشانە شتەكان سەقەت دەبن و نایەنە دی. تەبیعەتی پڕۆژەكەش هەرئەوەیە كە هەردوو كێشەكە چارەسەر بێت، كە سیستمی نوێ بۆ ئەم ناوچەیە داڕێژراوە وەكو لە دەستپێكی سەدەی 20 سیستمێك داڕێژرا و لەم سەدەیەشدا ئەو مەسەلانەی كە ئەوان پێویستیانە و گەرەكیانە دەبێت چارەسەر بكرێت، بەڵام ئایا وەكو كورد خۆی چۆن دەیەوێت یان فەڵەستینییەكان چۆن خۆیان دەیانەوێت مەسەلەكە چارەسەر بكرێت؟ ئەوە شتێكی ترە، بەڵام وەكو ئەوان چۆن دەیانەوێت چارەسەری بۆ بدۆزنەوە و چارەسەرێك كە بەرژەوەندیی درێژخایەنی ئەوان بپارێزێت، ئەوە شتێكە لەبەرنامەی ئەواندایە، كورد لەیەكەم خۆنواندنی لەبەردەم ئەو سیستمی نوێی جیهانییدا لەباشووری كوردستاندا خۆی نواند، ئەوەش هۆی خۆی هەیە كە ئێستاكە ناتوانین بەدرێژی باسی بكەین، بۆچی كورد لەباشووری كوردستاندا بوو بەناوەندی ئەم مەسەلەیە ئەمە بەحسێكی زۆری هەڵدەگرێت، بەڵام وەكو كورد كەچاوەڕوان دەكرا كێشەی كورد بووە بەكێشەیەكی نێونەتەوەیی و هەرچۆنێك بێت لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا كێشەی كورد چ لەتوركیا و چ لەباشووری كوردستان چ لەڕۆژهەڵاتی كوردستان یان چ لە رۆژئاوای كوردستان ئەمڕۆ هیچ شتێك نییە كە لە میدیا و ناوەندە سیاسییەكان شاراوە بێت.

كوردستان راپۆرت: هەرێمی كوردستان بە بڕوبیانووی چالاكی پەكەكە و پەژاك بەردەوام دەكەوێتە بەردەم ئەو هەڕەشە و دژایەتییانەی توركیا و ئێران، چ خوێندنەوەیەكت هەیە بۆ خستنی هەرێمی كوردستان بۆ ناو ململانێیەكی نەخوازراو؟

عوسمان جەعفەری: باشووری كوردستان زەمینەی ئەوەی كە ببێت بەناوەندی كێشەی كورد، یان ببێت بەناوەندی دیپلۆماسیەتی كورد، وەكو ترافیكێك جێگەی بایەخی دەرەوەیە، زەمینەیەك هەیە لە كوردستانی باشوورەوە هەم لەلایەن سەركردایەتی كوردییەوە كە لەباشووری كوردستاندایەو ئەو سەركردایەتییە كە زەمینەیەكی لەباری سیاسی پێگەیاند، ئێستا باشووری كوردستان بۆتە ناوەندی دیپلۆماسیەتی بۆ پارچەكانی تری كوردستان، بۆیە جێگەی بایەخە ئەمڕۆ دەبینین باشووری كوردستان هەروەكو جوگرافیاكەش ناوەندی كوردستانە بۆ پارچەكانی تریش، قیادەی كوردی قیادەیەكە كەجێگەی ئیهتیمامی دەرەوەیە، چ ئەوروپا بێت یان ئەمریكا بێت، لێرەدا زەمینەیەك ساز بووە كەئەم پارچەیە ببێت بەناوەندێك بۆ زۆر شت، ئێستا توركیا و ئێران و چەند شوێنێكی تریش حیساب بۆ ئەم پارچەیە دەكەن، چونكە ئەگەر بێت و كێشەی كورد لێرەدا یەكلایی بێتەوە بەو شێوەیەی كە ئەمریكا یان هاوپەیمانانی ئەمریكا دەیانەوێت و كورد لە باشووری كوردستاندا بگات بەوخاڵە ستراتیژییانەی كە لە مێژووی كورددا خەباتی بۆ كراوە، راستەوخۆ كاری كردووە لەباكوور و لەرۆژهەڵات و لە رۆژئاوای كوردستانیش، تائێستاش هەروابووە، ئەو پێشكەوتنە سیاسییانە كە لەباشووری كوردستاندا بەدیهاتووە، راستەوخۆ كاریگەری خۆی هەبووە لەسەرباكووری كوردستان كاریگەری خۆی هەبوو لەسەر رۆژهەڵاتی كوردستان و كاریگەری خۆی هەبوو لەسەر رۆژئاوای كوردستان، پێموایە هەموو كاتێك بزووتنەوەی كورد لەباشووری كوردستان كاریگەری هەبووە لەسەر پارچەكانی تر.

كوردستان راپۆرت: كوردەكانی رۆژهەڵات و باكوور دەرك بەم دۆخە دەكەن كەكورد لەباشووری كوردستان رۆڵێكی گەورەی هەبووەو ئەگەر مافەكانی كورد لەباشوور بەرەوپێشەوە بڕوات، كاریگەری دەبێت لەسەر ماف و داواكارییەكانی ئەوانیش، ئایا لایەنە سیاسییەكانیش دەرك بەمە دەكەن؟

عوسمان جەعفەری: پێموایە ئەوەی ئەقڵیەتی سیاسی باشی هەبێت و متەوازع بێت و لەوەی كە بینیویەتی لەماوەی ئەم 16 ساڵەی رابردوودا، دەبێت ئیعتراف بەوە بكات كەباشووری كوردستان لەڕووی سیاسی و لەڕووی كلتوورییەوە راستەوخۆ لەسەر پارچەكانی تر كاریگەرییەكی زۆر بەرچاوی هەیە، بۆ نموونە ئەمڕۆ دەبینین هەولێر و سلێمانی بوون بە دوو شاری نەتەوەیی و لەهەموو لایەكەوە كوردی پارچەكانی تر رووی تێدەكەن، هەموو سیاسەتمەداری پارچەكانی كوردستان لێرە كۆبوونەتەوە، هەموو ئەو كەسانەی كە لە بواری فەرهەنگی كاردەكەن لێرە كۆبوونەتەوە، سەرمایەداری پارچەكانی تری كوردستان ئێستا لەكوردستان سەرمایەداری ئەكەن، واتە هەولێر و سلێمانی بوون بەدوو سەنتەر بۆ هەموو پارچەكانی تری كوردستان لەهەموو بوارێكدا، ئەمە زۆر بەرچاوە كەس ناتوانێ حاشا لەم مەسەلەیە بكات، ئەوەی بیەوێت حاشا لەم مەسەلەیە بكات و بڵێت وانییە یان بیەوێت زۆر كەمی بكاتەوە، پێموایە راست ناكات بەرامبەر بەو دەسكەوتە مێژوویی و نەتەوەییانە كە كورد لەم پارچەیەی كوردستان بەدەستی هێناوە.

كوردستان راپۆرت: زۆربەی حزبەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان چالاكی نیزامییان نییە لە لەناو ئێران و ئەو بێدەنگییەو نەمانی چالاكییە تا چەند بەو پێشكەوتنانەی هەرێمی كوردستانەوە گرێ دراون؟

عوسمان جەعفەری: هەندێك چالاكی وەكو چالاكی چەكداری راوەستاوە، لەوانەیە هەندێكی بەو شێویە بێت لەبەر بەرژةوەندی هەرێمی كوردستانە، بەڵام خۆی لەخۆیدا ئەگەر بێین سەیری مەسەلەكە بكەین ئەگەر مەجالی شەڕی چەكداری هەبوایە دژی ئێران بكرێت، دەكرا، وەكو خۆم ئەوەم پێ باش نەبوو و قبوڵیشم نەبوو، ئەگەر هۆیەك بێت لەو هۆ گەورانەی كەئێمە لەبەر باشووری كوردستان شەڕی چەكداری لەگەڵ ئێراندا ناكەین، بەڵام مەسەلە ئەوە نییە ئەگەر چالاكی حزبەكان راوەستاوە دەگەڕێتەوە بۆ زۆر مەسەلەی ناوخۆ و سیستمی جیهانی كە وایكردووە حزبەكان چالاكی نەكەن، چونكە چالاكی تەنها چالاكی نیزامی و سیاسی نییە، چالاكی كۆمەڵایەتیمان هەیە، چالاكی فەرهەنگیمان هەیە، چالاكی دیپلۆماسیمان هەیە و چالاكی راگەیاندنمان هەیە، تەماشا دەكەین لەم بوارەدا زۆر پاسیڤ بوون هەیە، جیا لەمانە چالاكی رێكخستنی مەدەنی كە بۆی هەیە لەهەموو جێگەیەكدا كە هەر بزوتنەوەیەكی كوردی رۆژهەڵاتی كوردستان یان هەتا باكووری كوردستان یان رۆژئاوای كوردستان ئەو كارانە بكەن، بەڵام كە تەماشا دەكەیت ئەمە زۆر لاوازە ئەمە لەو ئاستەدا نییە كەحزبێك دەڵێت من پێشەنگی خەڵكم و نوێنەری بزاڤی رزگاریخوازی گەلی كوردم، كەچی چالاكی لە ئاستێكی زۆر نزمدایە و نەیتوانیوە بەو شێوەیە وەڵامی خواست و ویستی خەڵك بداتەوە و بۆشاییەكان پڕبكاتەوە ئەو فەراغە سیاسی و تەنزیمی وفیكریەی كەهەیەتی پڕی بكاتەوە.

كوردستان راپۆرت: پەژاك ماوەیەكی زۆرە خەریكی چالاكی چەكدارییە و ئەمە كاریگەرییەكی خراپی كردۆتە سەر پەیوەندییەكانی هەرێمی كوردستان و ئێران، چۆن دەڕوانیتە ئەو چالاكییانە و ئایا شیاوە بۆ ئەزموونی هەرێمی كوردستان؟

عوسمان جەعفەری: بەجورئەتەوە دەیڵێم نەك بۆ پەژاك بۆ هەر بزوتنەوەیەكی كوردی كە بیەوێت بەشەڕی چەكداری كێشەی كورد چارەسەربكات هەڵەیە و بەهەڵەدا دەچێت، نەك لەبەرژەوەندی كورددا نییە بەڵكو لەبەرژەوەندی داگیركەرانی كوردستاندایە، ئەوەی كە پەژاك دەیكات 100 % لەبەرژەوەندی ئێران و حكومەتی ئیستبدادی و حكومەتی چەوسێنەرەوەی كوردە لەئێراندا كە بەوشێوەیە زەرەر لەگەلی كورد دەدات لەناوخۆی وڵاتدا، ئەو خەڵكانەی لەڕێگەی چالاكی مەدەنی و لەڕێگەی NGOكان و لەڕێگەی خەباتی مەدەنییەوە ئیشدەكەن جمهوری ئیسلامی فشاری بۆ سەر ئەوانە زۆر دەبێت كوردستان ملیتاریزە دەبێت، لەلایەكی تریشەوە دەبینین كوردی باشووری كوردستان بەتایبەت ناوچە سنوورییەكانی بەدەیان ساڵ لە ژێرتۆپباران و بۆمبارانی بەعس شەڕی 8 ساڵەی ئێران و عێراق سەرلەنوێ ئەو گوندنشینانەی سەرسنووری باشووری كوردستان شەڕبەخۆیانەوە دەبینن و ئاوارەیی بەخۆیانەوە دەبینن، كێ دەڵێت ئەو مەسەلەیە پەرەناستێنێ و ئەگەر بێت و ئەو پەیمانە ستراتیژییانەی كەلەنێوان ئێران توركیادا هەیە پەرە بستێنێ و گەورە ببێت و ئەوان چالاكی گەورە لەناوچەكە بكەن، ئەمە زەرەرێكی گەورەیە بۆ ئەو دەسكەوتە مێژووییانە كە هەرێمی كوردستان بەدەستی هێناوە، ئەمە بەڕای ئێمە نەك هەر بۆ پەژاك، هەر حزبێكی تریش كە بیەوێت ئەو كارە بكات بەهەڵەدا دەچێت، لەبەرژەوەندی میللەتی كورد نییە چ لە رۆژهەڵاتی كوردستان چ لەباشووری كوردستاندا، ئێستا پەژاك بەو كارانەی وەك فارسەكان دەڵێن “ئاو دەكەنە ناو ئاشی دوژمنەوە” بۆ ئەوەی كە باشتر ئاشەكەی بخولێتەوە. ئەگەر شەڕی چەكداری چارەسەر بوایە، دەبوایە شەڕی چەكداری باكووری كوردستانی رزگار بكردایە، ئەگەر پەكەكە پێیوایە بەشەڕی چەكداری ئێران دەڕووخێت، بۆ رزگاری نەكرد؟ بەر لەپەژاك كۆمەڵەكان و دیموكراتەكانی ئێستا شەڕی چەكدارییان دژ بەئێران كردبوو، زۆر ساڵ شەڕیان كرد دژ بەئێران لەكاتێكدا شەڕی ئێران و عێراقیش لەئارادا بوو، بەڵام ئایا ئێران بەشەڕ رووخا؟

كوردستان راپۆرت:رێگاكان چین بۆ ئەوەی گۆڕانكاری بكرێت؟

عوسمان جەعفەری: رێگە زۆرە، بەڵام ئێستا پەژاك دەڵێت من نە فیدڕالیزمم دەوێت نەخود موختاریم دەوێت نەكوردستانێكی سەربەخۆم دەوێت وەك چۆن پەكەكە بۆ پارچەكانی تر ئەو شتانە دەڵێت، دەڵێت كۆن فیدڕالیزمێكی كۆمەڵایەتیمان دەوێت، فیدڕالیزمێكی كۆمەڵایەتی كەجیاوازە لەهەموو ئەوەی كەتۆ دەبێت شەڕی بۆ بكەیت، ستراتیژی پەژاك بۆ ئێران و كوردستانی رۆژهەڵات كۆن فیدڕالیزمێكی كۆمەڵایەتییە، وەكو خۆی پێناسەی دەكات لەبەرنامە و پەیڕەو پرۆگرامی خۆیدا كۆن فیدڕالێزمێكی كۆمەڵایەتی كەی پێویستی بەشەڕ دەكات بەناوی بەرگری رەواوە، ئێستاكە كورد بۆ ئەوەی بەهانە بە دەست تورك و فارسەوە نەدەن و بەهانە بەوڵاتانی تر نەدەن بۆ ئەوانەی كە لە كێشەی كورددا دەستیان هەیە، ئەگەر بێن و بەهانە نەدەن و موبەریرات نەخەنە دەستیانەوە، كورد دەبێ خۆی رێك بخات و خۆی لەبواری دیپلۆماسییەوە لەئەوروپا و لەئەمریكا لۆبی ساز بكات، لۆبی سیاسی، ئابووری، لۆبی كلتووری و چالاكییەكی گەورە و فراوان دەست پێبكات و بتوانێ دیپلۆماسییەت لەئاستی ناوچەكە و جیهان دەستپێبكات و راگەیاندنی جدی و بەهێز دروست بكات. بۆ نموونە وەكو دەبینین هەموو رێكخراوەكان تەلەفزیۆنیان هەیە، ئەگەر ئەو رێكخراوانە بەڕاستی ئەركی نەتەوەیی پێكبهێنن هەربەرنامەیەكی كە لە كام تەلەفزیۆنی ئۆپۆزسیۆنی كوردی رۆژهەڵاتی كوردستانەوە بڵاوبێتەوە بەئەندازەی پێنج ساڵ شەڕی چەكداری دەتوانێ كاریگەری بخاتە سەر پێشكەوتنی بزوتنەوەی كورد لەرۆژهەڵاتی كوردستان.

كوردستان راپۆرت: چاودێرانی سیاسی ئاماژە بەوەدەكەن كە ماوەیەكە پەكەكە خۆی خستۆتە پشت پەژاك و بەناوی پەژاكەوە لێدوان و چالاكی ئەنجام دەدات پەكەكە ئەم كارە بۆ دەكات ؟

عوسمان جەعفەری: ئێمە تا ئەو جێگایە دەزانین و ئاگادارین پێشتر لەناو ئەو بزووتنەوەیەدا بووین و دوایی بەهۆی ئەو هەڵانەی كەبەدی كران و چارەسەر نەدەكران، ناچار بەجیا بوونەوە بووین، دەتوانم بڵێم لەساڵی 1999وە تائێستا پەكەكە خۆی بەكوردی رۆژهەڵاتی كوردستانەوە پاراستووە، لە ساڵی 1999وە بەولاوە پەكەكە رەگی حەیاتی خۆی یان بڵێن دەماری ژیانی خۆی پەیوەست كردووە بە جوانان و گەنجانی رۆژهەڵاتی كوردستان، چونكە لەساڵی 1999بەولاوە پەیوەست بوون لەباكووری كوردستان و رۆژئاوای كوردستان و باشووری كوردستان بۆ ناو پەكەكە بڕا، ئەوەی كەئێستا هێزێكە كە پەكەكە ناوی دەنێت گەریلا یان هێزی پاراستنی گەل هەمووی پێكهاتووە لەكوردی رۆژهەڵاتی كوردستان و پەكەكە بۆ مانەوەی خۆی و بۆ درێژەدان بەتەمەنی خۆی و بۆ ئەوەی بتوانێ بۆ ئەو قەیرانانەی كە یەك لەدوای یەك تووشی دەبن چ قەیرانی ناوخۆیی خۆی و چ قەیرانی دەرەوەیی كە لەسەر ئەو هەن، بەكوردی رۆژهەڵاتی كوردستانی پاراستووە. لەلایەكەوە پەژاك شەڕ دەكات لەگەڵ ئێراندا و لەلایەكی ترەوە پەكەكە خۆی نوێنەرایەتی لە ورمێ هەیە و دانوساندنی لەگەڵ ئێران هەیە، ئێمە كە كاتی خۆی لەناو پەكەكە بووین باسی ئەوە دەكرا كە دەبێت بزووتنەوەیەك بۆ رۆژهەڵاتی كوردستان دروست بكرێت، ئێمە زۆر مەشكوك بووین لە دروستكردنی هێزێكی ئاوا، ئەو چەند برادەرەی كەدامەزرێنەری پەژاك بووین غەیری یەكێكیان نەبێت، ئێستا هیچیان نەماون تەنها (بڕیار گابار) ماوە. ئەوكاتە ئێمە هەموومان ترسمان لەوە هەبوو كە بەڕاستی پەژاك دەستی ئێرانی لەپشتەوە نەبێت، دوایی پەكەكە وەكو كارتێك دژ بەئێران بەكاری بێنێ، یان ئەمڕۆكە تەماشا دەكەین كە ئەو كارەی ئەمڕۆ پەكەكە دەیكات بەڕاستی زۆر سەیرە، لەلایەكەوە نوێنەرایەتی لە ورمێ هەیە، لەلایەكەوە پەژاك لەگەڵ ئێران شەڕدەكات، پەژاك دەیەوێت بەشەڕی چەكداری چی ئیسپات بكات؟ ئەوە هەڵەیە بەشەڕی چەكداری بیەوێ بڵێت شتێكی تازەی لەخەباتی رزگاریخوازی گەلی كورد ساز كردووە.

كوردستان راپۆرت: پەكەكە و پەژاك ئەو یارییە بۆ دەكەن؟

عوسمان جەعفەری: پێموایە لەنێو هەر دەوڵەتێكدا لەناو هەر بزوتنەوەیەكدا كە گەورە دەبن، ناتوانن چارەسەر بدۆزنەوە و شەڕ دروست دەبێت، خەڵكانێك هەن هەم لەنێو ئیستخباراتی تورك و هەم لەنێو جەیشی توركدا هەیە و هەم لەنێو پەكەكەشدا هەیە و هەم لەناو ئێرانیشدا هەیە كەدەیانەوێ شتەكە ئاڵۆز بكەن و بۆ بەرژەوەندی نادیموكراسیانە و نائینسانیانەی خۆیان شتی ئاوا درێژە پێبدەن، لەسەرەوەی هەمووشیانەوە زۆر كەسایەتی هەن چ لەناو پەكەكە و چ لەناو تورك و ئێرانەوە نایانەوێ ئەزموونی باشووری كوردستان وەكو یەكەم ئەزموون لەمێژووی كورد و كوردستاندا سەركەوێت و بتوانێ لەناو گۆڕەپانی ناوچەكە و نێونەتەوەیشدا خۆی بنوێنێت.

كوردستان راپۆرت: ئێوە لەگەڵ دامەزراندنی پەژاك لەساڵی 2004 لە پەژاك جیابوونەوە، ئەو كێشانە چی بون وایكرد لەگەڵ دامەزراندنی پەژاك ئێوەش پەژاك و پەكەكە بەجێ بهێڵن؟

عوسمان جەعفەری: ئێمە زۆر جار لەگەڵ رۆژنامەكانی باشووری كوردستاندا باسی ئەو مەسەلەیەمان كردووە، ئێمە كاتێك پەیوەست بووین بەپەكەكە لەساڵی 1996وە بزوتنەوەی كوردی لەئێراندا مردبوو، فەراغێكی سیاسی و فكری بەهەموو شێوەیەك لەنێو كوردستانی ئێراندا هەبوو، ئەو كاتەش پەكەكە وەكو بزوتنەوەیەكی كوردی خۆی دەناساند بەجیهان و بەتایبەتی دوای كردنەوەی كەناڵی (مید تیڤی) ئێمە كۆمەڵێك رۆشنفكر و گەنجی ناو زانكۆكانی ئێران بووین، وامان دەزانی ئەگەر پەیوەست بین بە پەكەكە، دەتوانین كاری رێكخراوەیی بكەین و دەتوانین خۆمان ئامادە بكەین بۆ ئەوەی لەداهاتوودا بزوتنەوەیەكی چالاك و مۆدێرن بۆ ئەو فەراغانەی كە لەرۆژهەڵاتی كوردستان هەیە ساز بكەین و بتوانین رۆژهەڵاتی كوردستان بەرەو ئاراستەیەكی تازە و نوێ لەخەباتی نەتەوەی كورددا ببەین. هەر بەو بۆنەیەشەوە پەیوەندیمان لەگەڵ پەكەكە كردو گوتمان دەمانەوێ ئێمە پەیوەندیمان لەگەڵ ئێوەدا هەبێت، ئێوە یارمەتیمان بدەن بۆ ئەوەی بتوانین لەرۆژهەڵاتدا شتێك بكەین، ئەوانیش وتیان وەرن راستەوخۆ وەرنە ناو ئێمە و لەناو ئێمەدابن نەك وەكو ئەوەی ئێمە حزبێك بین و ئێوەش حزبێك و دەبێت بێن ئەوكاتە لەسەر ئەو مەسەلەیە قسە دەكەین، بەداخەوە هاتین و كۆمەڵێك برادەری تر هاتن و لەساڵی 1999وە دوای گیرانی بەڕێز (عەبدوڵڵا ئۆجەلان) مەسەلەكە زۆر گەورەتر بوو، ژمارەیەكی زۆری كوردی رۆژهەڵاتی كوردستان پەیوەست بوون بەپەكەكە، ئەم كێشانە هەربەردەوام دەبوو، ئێمەش داخوازی دروستكردنی حەرەكەیەك و داخوازی دروستكردنی بزوتنەوەیەكی سەربەخۆ و مۆدێرنمان هەبوو، بەڵام پەكەكە بەبیانووی جۆراوجۆر شتەكەی دوادەخست تاساڵی 2003 كە سەدام رووخاو ئەمریكا هاتە ناوچەكە و ئەوكاتە هەم لەلایەن ئێمە و هەم لەلایەن ئەوانیشەوە خواستێك هەبوو بۆ دروستكردنی بزوتنەوەیەك بۆ رۆژهەڵاتی كوردستان، بەڵام ئەو بزوتنەوەیەی كە ئێمە دەمانویست ساز بێت، بزووتنەوەی لیبڕاڵ دیموكرات بوو كە بتوانێ لەهەموو بوارێكدا شتی تازەی بۆ كۆمەڵگای كوردستان پێبێت.

كوردستان راپۆرت: ئێوە لەژێر چەتری پەكەكەدا چۆن دەتانویست سەربەخۆ بن؟

عوسمان جەعفەری: ئێمە سەربەخۆییمان دەویست و ئەگەر پێویستیشی بكردایە هاوكاریمان دەكرد لەگەڵ پەكەكە، بەڵام سەربەخۆبووینایە لەبواری ئابووری و سیاسییەوە، لەبواری چالاكییەوە ئازادی تەواومان هەبووایە، بەڵام پەكەكە ئەمەی قبوڵ نەكرد، بەتایبەت لەمەسەلەی فكرییەوە بەهچ شێوەیەك ئەمەی قبوڵ نەدەكرد كەئێمە داببرێین و بزوتنەوەیەكی سەربەخۆمان هەبێت، جائەو كاتە ئێمە بەوشێوەیە دەمانویست ئەوان بەشێوەیكی تر، هەتا ئەو كاتە ئێمە كەپرۆگرامی پەژاكمان نووسی و حازرمان كردبوو بۆ كۆنگرە سەركردایەتی پەكەكە، لەو پرۆگرامەی كە ئێمە نوسیبوومان عاجز بوون، هەتا دەیان گوت ئێمە نایەڵێن كۆنگرە ساز بێت ئەگەر ئەمە بەرنامە و ئەساسنامەتان بێت، دەیان وت لەبەرنامە و پرۆگرامی حزبیدا هاتووە دەبێت فیدڕالیزم هەبێت، دەبێت رژێمی مەلاكان بڕووخێت و نەمێنێت، ئەوان دەیانگوت فیدڕالیزم قبوڵ ناكەین و كاریشمان بە رژێمی تەوەكراتیكی مەلاكان نییە، دەبێت ئەم دوو خاڵە نەبێت، شتێكی ئاوا بەئێمە وترا، شتێكە كە تائێستا لەلای ئێمە ماوەتەوە و بەڕاستی لەلای كەس نەمان گوتووە، یەكێ لەسەركردایەتی پەكەكە بەئێمەی گوت “لەمەنتیقەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ئێران دیموكراتیترین وڵاتە، نابێت ئێوە ئەوە پڕۆگرام و ئەساسنامەتان بێت دژ بەئێران”. ئێمە تووشی شۆك بووین و ئیتر لەرۆژانی ئەوەڵەوە هەتا لەناو كۆنگرە ئێمە نەماندەویست بەڕێز (حاجی ئەحمەدی) ببێت بەسەرۆكی پەژاك، چونكە بەڕێز حاجی ئەحمەدی وەكو پاكەتێك لەئەوروپا هێنایان لەچیای قەندیل لە دۆڵی شەهید هاڕووندا لەناو كۆنگرەی پەژاكدا گوتیان دەبێت ببێت بەسەرۆكی پەژاك بەبێ رەزامەندی ئێمە، شایەتمان هەیە ئێستا زۆر بەڕێز هەیە كەكاتی كۆنگرە، كە گۆنگرەی یەكەمی پەژاك بەسترا لە 24 /3 /2004 بەڕیز (خالیدی خەیاتی) و بەڕێز (حاجی عەبدوڵڵای حجاب) و چەند ئەندامی تر هاتبوون لەئەوروپاوە و ئێمە وەك ئەندامانی پەژاك و ئەندامانی چیا كە دەمانویست حزبێك دروست بێت بۆ رۆژهەڵاتی كوردستان كەسی ترمان دەستنیشان كردبوو كەببێت بەسەرۆكی پەژاك، ئێمە رەئیمان ئەوە بوو بەڕێز (حاجی عەبدوڵڵای حجاب) یان بەڕێز دكتۆر (خالیدی خەیاتی) ببێت بە سەرۆك، بەڵام ئەو بەڕێزانە كە هەستیان كرد ئەم شتە كارتۆنییە و ئەم جوڵانەوەیە هەموو شتێكی گرێدراوی پەكەكەیە و سەربەخۆیی لەهیچ شتێكدا نییە قبوڵیان نەكرد، خۆیان كشاندەوە، ئێمە لەناو خۆماندا چەند كەس پێشنیار كراین بۆ سەرۆكی پەژاك، بەر لەوەی كۆنگرەی پەژاك ساز بكرێت سەرۆكەكەی بۆ هەڵبژێراوە و ئەوش حاجی ئەحمەدییە ئێمەش خۆمان كشاندەوە و زانیمان شتێكی بێمانایە، تەماشامان كرد هەموو بەیەكەوە كە كاتێك بەڕێز حاجی ئەحمەدی هەستا و گوتی قبوڵمە كەببم بەسەرۆك و برادەرانی باكووری كوردستانیش ئەوانەی كە چوونە كۆنگرەی پەژاك راستە كە كۆنگرەی پەژاك بوو، بەڵام نیوەی زیاتری كۆنگرەكە 100كەس بوون 60كەسی خەڵكی باكووری كوردستان و رۆژئاوای كوردستان بوون 40 كەس خەڵكی رۆژهەڵاتی كوردستان بوون، ئەوانە پێشتر رێنوێنی كرابوون و گوتبوویان دەبێت دەنگ بدەن بە بەڕێز حاجی ئەحمەدی و حاجی ئەحمەدیش بوو بەسەرۆك.

كوردستان راپۆرت: لەتازەترین لێدوانی حاجی ئەحمەدیدا دەڵێت ئێوە چەند كەسێك بوون لە پەژاك جیابوونەوە، ئەوە تا چەند راستە؟

عوسمان جەعفەری: ئەندامانی سەركردایەتی پەژاك و دامەزرێنەرانی پەژاك ئەوانەی كە لە ساڵی 1996 و 1997و بەملاوە بزوتنەوەی پەكەكەیان بردە ناو كوردستانی ئێرانەوە غەیری بەڕێز بڕیار گابار نەبێت ماوەتەوە، كەسێك لەو هاوڕێیانە نەماوەتەوە، هەموویان دەستیان لەكار كێشاوەتەوە، ئەوەی كەهاتنە دەرەوە بۆ باشووری كوردستان دوایی پێكەوە یەكێتی دیموكراتی كوردستانمان دامەزراند، هەندێكیان رۆیشتن ئێستا خەریكی ژیانی شەخسی خۆیانن و لەهەولێر دەخوێنن، هەندێكیشیان چوونەتە ئەوروپا و هەندێكی تریشیان چوونەوە بۆ ئێران و تەسلیم بوونەوە، ئەمە نە درۆیە و نە دیعایەیە و نە بوختانێكە كە بیكەم، ئەوە راستییەكە كە كۆنگرەی یەكەمی پەژاكە كە پەژاك دامەزرا هاوڕێیانی سەركردایەتی پەژاك تەنها بڕیار گابار ماوەتەوە، چەند هاوڕێیەكی تریش مابوونەوە، بەڵام لەو شەڕانەی كە لەو دوو سێ ساڵەی دواییدا كرا بە مەشكوكانە شەهیدكران و كوژران.

كوردستان راپۆرت:چۆن بە مەشكوكانە شەهیدكران یانی پەژاك خۆیان ئەو كادرانەی خۆیانی كوشتووە؟

عوسمان جەعفەری: كوشتنی هەندێكیان نادیارە و نامەوێت زۆر لەسەر ئەو مەسەلەیە قسەبكەم، چونكە زۆر بەداخەوەم بۆیان و هاوڕێی خەباتگێڕ و تێكۆشەر بوون و خاوەن بیروڕامانێكی ئازاد و سەربەخۆ بوون، بەڵام پێمانوایە دەستی ئاوایان تێدا هەبووە كە ئەمانە بەناوی شەڕەوە شەهید بووبن. بەڕێز حاجی ئەحمەدی پەروەندەكەی لەناو حزبی دیموكراتدا دیارە و مێژوویەكی هەیە، من نامەوێ ئیهانە بە كەس بكەم، بەڵام وەكو پاكەتێك هێنایان و كردیان بەسەرۆكی پەژاك، لە ئەساسنامەی پەژاكدا هاتبوو كەهەر سەرۆكێك بۆی هەیە دوو دەورە ببێت بەسەرۆكی پەژاك، ئێستا دەبینین كۆنگرەی سێهەمیش بەستراوەو دیسانەوە حاجی ئەحمەدی هەر بۆتەوە بەسەرۆكی پەژاك، لەبەر چی؟ ئایا پەژاك كەسی تێدا نییە ببێت بەسەرۆكی پەژاك غەیری حاجی ئەحمەدی نەبێت؟

من زۆر بەداخم بۆ ئەو هاوڕێیانەی كە لەشاخن لەنێو ئەو زۆر و زەحمەتییە، بەڵام بەڕێز حاجی ئەحمەدی لە ئەوروپایە و بەناوی ئەوانەوە لێدوان دەدات و بەنای ئەوانەوە بەیاننامەدەردەكات و خۆی گەورە دەكات، حاجی ئەحمەدی لە لێدوانێكدا لەگەڵ رادیۆی ئەمریكادا ئەوەندە بێ ئینسافە دەڵێت ئێمە ویستومانە لەساڵی 1990وە جوڵانەوەیەك لە كوردستانی ئێراندا ساز بكەین، باشە بۆ ئەو بەڕێزانە كە ئاگادارن لەو مقابەلەیەی حاجی ئەحمەدی، بەتایبەتی بەڕێز بڕیار گاباری هەموو شتێك دەزانێ، بۆ بێدەنگە لەئاست ئەو مقابەلانەو قسە ناڕاستانەی بەڕێز حاجی ئەحمەدی كەخۆی دەكات بەخاوەنی پەژاك و میراتی پەژاك لەكاتێكدا پەژاك خاوەنی خوێ، دەیان هاوڕێی رۆژهەڵاتی بووە كە شەهید بوون، بەڕێز حاجی ئەحمەدی هیچ فڕی بە زەحمەتییەكەوە نەبووە بۆ ئەوەی كە بیەوێت پەژاكی پێ دروست بكات، بەڕاستی ئەمە تەسەروفكردنە لە رەنج و زەحمەت و تێكۆشانی دەیان گەنجی رۆژهەڵاتی كوردستان كەئەمڕۆ دانەیان نەماون لەنێو پەژاكدا یان شەهید بوون یادوور كەگوتووونەتەوە. چۆن ئەمڕۆ كەسێ بەناوی سەرۆكەوە ئیجازە بەخۆی دەدات كەئاوا تەسەروفێك بكات؟ ئێستا لەناو پەژاكدا رەنگە زۆر برادەر هەبن كە شایستەی ئەوەیان هەبێت بەڕاستی حەرەكەیەكی جوان و رێكوپێك رێبەرایەتی بكەن، بەڵام بۆ دەبێت حاجی ئەحمەدی سەرۆكی ئەو حەرەكەیە بێت و تەسەروف لە رەنج و زەحمەتی ئەوان بكات؟ پەژاك جوڵانەوەیەكی رۆشنبیرییە و رۆشنفكری زۆری تێدایە، بەڵام بۆ لەو رۆشنفكرانەی كەلەسەر چیان نابن بەسەرۆك لەو دواییانەدا دوو هاوڕێی رۆژهەڵاتی شەهید بوون كە شایستەی ئەوەیان هەیە كە سەرۆكی پەژاك بن وەكو (دیاكۆ بەختیاری خەڵكی مهاباد و رامان كە ئەویش خەڵكی مهابادە). رۆشنبیر و خوێندەوار شەهید دەبن لەچیا، بەڕێز حاجی ئەحمەدیش لە ئەوروپا بەیاننامە دەردەكات و دەستوور دەردەكات و داوای شتی زۆر سەیر دەكات و بۆ دەبێت ئەو برادەرانە نەبن بەسەرۆكی پەژاك؟.

كوردستان راپۆرت: لەم ماوەیەدا پەژاك چەند بەیاننامەیەكی دژی حكومەتی هەرێم دەركردووە كە گوایە حكومەتی هەرێم بازرگانی بەكوردەكانی پارچەكانی ترەوە دەكات؟

عوسمان جەعفەری: ئەمە بۆچوونی پەژاك نییە بەتەنیا، پەكەكەش ئەو بۆچوونەی هەبووە لەمێژووی خۆیدا بەتایبەتی لەم 16/ 17 ساڵەی دواییدا كە لەباشووری كوردستاندا بووە، هەموو كاتێك گوتوویەتی تاڵەبانی و بارزانی لەسەر ئێمە تیجارەت دەكەن، هەموو كاتێك بەڕێز (ئۆجەلان) گوتوویەتی ئەمڕۆ كە بارزانی و تاڵەبانی بوون بەشتێك لەسەر رەنج و زەحمەتی من وایان لێهاتووە، ئەگەر ئەمڕۆ رێزێكیان لێ دەگیرێت لەلایەن توركیا و ئەمریكاوە ئەوە لەبەر زەحمەت و ئەزیەتی من بووە، پەژاكیش وەكو بەشێك لە پەكەكە عەقڵییەت و زەینی هەر ئەوە بووە، وتاری سیاسی ئەو بۆ دەرەوە هەردەبێت ئەوە بووبێت، لەوە زیاتر شتێكی تر نییە، ئەوە ماددەیەكە بۆ خۆ گەورەكردن و خۆ بەزلزانین و ئاژاوە نانەوە.